What are you looking for, my friend?

Perspektywa jest jednym z tych zagadnień, które początkowo wydają się zestawem technicznych zasad, a później stają się podstawowym narzędziem rysowania przestrzeni. Bez jej zrozumienia trudno poprawnie przedstawić wnętrze, budynek, mebel czy nawet kilka przedmiotów stojących na jednym stole. Dlatego nie warto zaczynać nauki od skomplikowanych panoram miasta. Znacznie lepsze efekty daje stopniowe przechodzenie od prostych brył do coraz bardziej rozbudowanych układów.

Podczas nauki na kursie rysunku perspektywa może być ćwiczona równolegle z geometrią, kompozycją i rysunkiem z wyobraźni. W przypadku kandydatów na architekturę oraz architekturę wnętrz szczególnie ważne jest nie tylko odtwarzanie obserwowanej przestrzeni, ale również umiejętność samodzielnego jej konstruowania.

Od czego zacząć naukę perspektywy?

Najpierw trzeba zrozumieć trzy podstawowe pojęcia: linię horyzontu, punkt obserwacji oraz punkty zbiegu. Dopiero później warto przechodzić do złożonych form.

Najczęstszy błąd początkujących polega na tym, że każdy przedmiot jest rysowany oddzielnie. Pudełko może wyglądać poprawnie, stół również, ale razem nie tworzą jednej przestrzeni, ponieważ korzystają z innych kierunków zbiegu.

Ćwiczenie 1. Sześcian powyżej i poniżej horyzontu

Jednym z najprostszych ćwiczeń jest narysowanie kilku sześcianów na różnych wysokościach. Część powinna znajdować się poniżej linii horyzontu, część powyżej, a jeden obiekt może przecinać horyzont.

Warto obserwować, jak zmienia się widoczność poszczególnych powierzchni:

• poniżej horyzontu widzimy górną płaszczyznę bryły,
• powyżej horyzontu zaczyna być widoczny jej spód,
• na wysokości horyzontu górna lub dolna powierzchnia może niemal zniknąć,
• pionowe krawędzie pozostają pionowe w klasycznej perspektywie dwu­zbiegowej.

Takie proste zadanie pomaga zrozumieć zależność pomiędzy obserwatorem a obiektem znacznie lepiej niż zapamiętywanie gotowych schematów.

Ćwiczenie 2. Perspektywa jednozbiegowa

Perspektywa jednozbiegowa dobrze sprawdza się w sytuacji, gdy patrzymy niemal prostopadle na jedną płaszczyznę. Typowym przykładem jest korytarz albo pomieszczenie oglądane centralnie.

Można przygotować prosty pokój i stopniowo dodawać:

1. tylną ścianę,
2. linie prowadzące do punktu zbiegu,
3. drzwi i okna,
4. stół lub łóżko,
5. podział podłogi,
6. kolejne elementy wyposażenia.

Najważniejsze jest zachowanie jednego systemu. Jeżeli wszystkie elementy stoją w tym samym pomieszczeniu, muszą podporządkowywać się tej samej perspektywie.

Ćwiczenie 3. Perspektywa dwuzbiegowa

W perspektywie dwuzbiegowej oglądamy narożnik obiektu. Krawędzie biegnące w dwóch kierunkach zmierzają do dwóch różnych punktów zbiegu.

To rozwiązanie jest bardzo przydatne przy rysowaniu:

• budynków,
• mebli,
• samochodów,
• narożników wnętrz,
• układów brył,
• prostych produktów.

Początkujący często umieszczają punkty zbiegu zbyt blisko siebie. Powoduje to silne zniekształcenie bryły. Dlatego warto wykonywać również ćwiczenia na większym arkuszu, gdzie punkty mogą znajdować się daleko poza główną kompozycją.

Jak zmienia się wygląd tej samej bryły?

Walec jest trudniejszy od sześcianu

Po bryłach prostokątnych warto przejść do walców. Problemem stają się wtedy elipsy. Ich kształt zmienia się zależnie od położenia względem horyzontu.

Dobre ćwiczenie polega na narysowaniu pionowej kolumny złożonej z kilku walców znajdujących się na różnych wysokościach. Każda elipsa powinna być podporządkowana tej samej osi, ale jej otwarcie będzie się stopniowo zmieniać.

To ćwiczenie później przydaje się przy rysowaniu:

• kolumn,
• kubków i naczyń,
• lamp,
• kół pojazdów,
• okrągłych stołów,
• elementów architektonicznych.

Siatka perspektywiczna pozwala dokładniej kontrolować przestrzeń

Przy bardziej złożonych zadaniach przydatna staje się siatka. Pozwala określić położenie elementów w głębi oraz zachować odpowiednie odstępy.

Można na niej zbudować na przykład ulicę z powtarzającymi się latarniami. Jeżeli każdą kolejną latarnię ustawi się intuicyjnie, odległości prawdopodobnie będą przypadkowe. Siatka pomaga zachować logiczne rozmieszczenie elementów mimo ich pozornego zmniejszania się w przestrzeni.

Schody są dobrym testem rozumienia perspektywy

Schody łączą kilka problemów jednocześnie. Każdy stopień ma określoną wysokość i głębokość, a wszystkie elementy muszą pozostawać ze sobą w regularnej relacji.

Podczas ćwiczenia warto kontrolować:

• punkt rozpoczęcia i zakończenia biegu,
• liczbę stopni,
• powtarzalność wysokości,
• skracanie głębokości w perspektywie,
• położenie balustrady,
• skalę względem człowieka.

Jeżeli pojedyncze stopnie są dodawane „na oko”, bardzo łatwo dojść do sytuacji, w której ostatni ma zupełnie inne proporcje niż pierwszy.

Perspektywa wnętrza wymaga uwzględnienia skali człowieka

Poprawność geometryczna nie wystarczy, jeśli pomieszczenie ma niewiarygodną skalę. Dlatego warto stosować uproszczoną sylwetkę człowieka jako punkt odniesienia.

Od rysowania istniejącej przestrzeni do projektowania własnej

Kolejnym etapem powinno być odejście od obserwacji. Można wykorzystać poznane zasady do stworzenia przestrzeni, która nie istnieje.

Przykładowe zadanie:

Zaprojektuj niewielki pawilon składający się z trzech prostopadłościanów i jednego walca. Konstrukcja powinna zawierać wejście oraz przestrzeń przeznaczoną dla kilku osób.

Pracę można podzielić na etapy:

1. kilka małych szkiców bryły,
2. wybór jednego wariantu,
3. ustalenie horyzontu,
4. konstrukcja w perspektywie,
5. dodanie sylwetek pokazujących skalę,
6. wyznaczenie źródła światła,
7. wykonanie drugiego widoku.

Takie ćwiczenie wymaga już połączenia perspektywy z wyobraźnią przestrzenną i podstawowym projektowaniem.

Dlaczego warto narysować projekt z drugiej strony?

Jedna perspektywa może ukryć wiele problemów. Kandydat może stworzyć atrakcyjną formę od frontu, ale nie wiedzieć, jak wygląda jej tył albo boczna część.

Dlatego po wykonaniu pierwszego widoku warto zadać sobie pytanie:

• co znajduje się za główną bryłą?
• jak wygląda połączenie elementów?
• czy otwory znajdują się również po drugiej stronie?
• czy obiekt zachowuje te same proporcje?
• jak forma wygląda z góry?

Jeżeli trudno odpowiedzieć, oznacza to, że projekt został narysowany przede wszystkim jako płaski obraz, a nie jako rzeczywisty obiekt.

Aksonometria może pomóc zrozumieć skomplikowaną formę

W przypadku bardziej złożonych konstrukcji warto czasami odejść od klasycznej perspektywy i wykorzystać aksonometrię. Pozwala ona czytelniej pokazać zależności pomiędzy elementami i przeanalizować bryłę.

Przydatna jest między innymi podczas:

• analizowania prostych budynków,
• tworzenia układów kilku brył,
• projektowania wnętrz,
• pokazywania konstrukcji produktu,
• przedstawiania form przestrzennych.

W programie KIAS dla kandydatów na architekturę pojawiają się zarówno siatki perspektywiczne, jak i aksonometria oraz formy przestrzenne z wyobraźni. Dzięki temu perspektywa nie jest traktowana jako pojedyncze ćwiczenie techniczne, ale jako część szerszej nauki przestrzeni.

Jak kontrolować własny rysunek perspektywiczny?

Przed rozpoczęciem cieniowania dobrze przeprowadzić krótką kontrolę konstrukcji.

Perspektywa powinna z czasem stać się narzędziem, a nie celem

Na początku uczeń świadomie szuka punktów zbiegu i prowadzi dużą liczbę linii pomocniczych. Z czasem coraz więcej zależności zaczyna rozpoznawać intuicyjnie, ale znajomość konstrukcji nadal pozwala mu sprawdzić trudniejsze fragmenty.

Najważniejszy etap następuje wtedy, gdy perspektywa przestaje być osobnym zadaniem typu „narysuj pięć sześcianów”, a zaczyna służyć do tworzenia wnętrza, budynku czy własnej kompozycji przestrzennej. Wtedy techniczna wiedza zaczyna rzeczywiście wspierać rysunek i projektowanie.